Ang tulo ka retiradong mga pangulo sa hudikatura nga nitambong sa Senate impeachment court niadtong Miyerkules, Septiyembre 16, 2026, nagpahayag nga ang 16 ka boto nga kasamtangang gikinahanglan aron makombikto si Bise Presidente Sara Duterte dili kinahanglan nga permanente o dili mausab, samtang ang retiradong Associate Justice sa Korte Suprema nga si Adolfo Azcuna niinsistir nga ang tanang 24 ka senador angayng iapil sa pagkuwenta sa “two-thirds” nga boto nga gikinahanglan sa Konstitusyon.
Ang mga retiradong Chief Justice nga sila si Hilario Davide Jr., Artemio Panganiban, ug Reynato Puno adunay managlahi nga mga panglantaw bahin sa konstitusyon apan nagkauyon nga ang gidaghanon sa boto nga gikinahanglan alang sa kombiksyon mahimong mausab depende kon kinsa nga mga senador ang angayang iapil sa ihap subay sa balaod.
Lahi ang baruganan ni Azcuna, diin siya niingon nga ang gikinahanglang gidaghanon sa boto kinahanglan nga “fixed, not variable (permanente, dili mausab-usab)” ug nga ang tanang aktibong senador angayang magpabilin nga kabahin sa basehanan sa ihap kun denominator.
Ang upat ka kanhi mahistrado gidapit isip amici curiae (mga higala sa korte), samtang gihunahuna pag-usab sa mga senator-judges ang naunang desisyon ni Presiding Officer
Senator Francis Escudero nga nag-ingon nga gikinahanglan ang 16 ka boto—o dos-tersiya (two-thirds) sa kinatibuk-ang 24 ka miyembro sa Senado—aron makombikto si Duterte.
Gihangyo sila sa korte sa pagtubag kon kinsa ang angayng iapil sa ihap nga “tanang mga Miyembro sa Senado” sa pagkuwenta sa two-thirds nga boto; kon magamit ba ang mahinungdanong desisyon sa Korte Suprema niadtong 1949 sa kasong Avelino v. Cuenco sa pagtino kon kinsa ang angayang iapil sa ihap; ug kon ang usa ka senator-judge nga wala makatambong o wala kaayo makaapil sa husay mahimo pa bang mobotar sa katapusang higayon.
Si Davide kinsa nisumite og memorandum human siya wala makatunga sa personal, nag-ingon nga ang basehan sa ihap (denominator) angay nga mag-agad sa mga senador nga kwalipikadong mobotar, imbes nga awtomatikong ibase sa kinatibuk-ang 24 ka miyembro sa Senado.
“Clearly then, the basis of computing the two-thirds must be the number of senators who are qualified to vote, not the 24 in the present Senate,” matod ni Davide.
Matod niya, ang mga senador nga ni-resign o gipalagpot, kadtong dili na makahimo sa ilang katungdanan, kadtong anaa sa gawas sa hurisdiksyon sa Pilipinas o kadtong wala mahibaloi ang nahimutangan—ingon man kadtong gipugngan sa balaod sa pagtuman sa ilang mga gimbuhaton—dili angay ilakip.
Giila ni Panganiban nga ang two-thirds sa 24 ka miyembro sa Senado—sumala sa gitakda sa Konstitusyon—katumbas sa 16 kon basehan ang matematika, apan niingon siya nga kini nga kalkulasyon dili kanunay magamit sa tanang sitwasyon.
“Therefore, 24 multiplied by two-thirds is always 16 in the abstract. But not always in reality,” matod ni Panganiban. “Reality sometimes, Your Honors, changes the denominator in mathematics.”
Si Panganiban niingon nga ang interpretasyon sa konstitusyon kinahanglan nga mokonsiderar sa katuyoan sa probisyon ug sa mga kahimtang diin kini naglihok nga nagpasiugda nga ang katungdanan sa konstitusyon sa Senado “dili kanunay mahimong ipaubos sa abstract arithmetic.”
Gipasiugda sab niya ang aktibo nga partisipasyon sa mga senator-judges, nga nangutana kon kadtong naa sa gawas sa nasod, nagtago, legal nga gibilanggo, nasakit, o naospital, ug dili makasusi sa ebidensya o makadungog sa testimonya kinahanglan ba nga tugotan nga mobotar.
Si Puno niingon sab nga ang estrikto nga literal nga interpretasyon maghimo sa 16-vote threshold nga “fixed ug immutable,” nga iyang giingon nga dili kinahanglan nga mao ang tumong sa Konstitusyon.
Namatikdan niya nga ang Konstitusyon naggamit sa fraction two-thirds imbes nga magtino sa hingpit nga gidaghanon sa mga boto.
“By using two-thirds, the number of votes to convict will have to move depending on certain factors,” sumala ni Puno.
Lahi ang baruganan ni Azcuna itandi sa tulo ka retiradong chief justice; gipasiugda niya nga ang phrase sa Konstitusyon nga “tanang mga Miyembro sa Senado” nagtumong sa kinatibuk-ang Senate membership.
“As long as they are members of the Senate, they constitute the denominator in computing the threshold of two-thirds. Because all means all,” sumala pa ni Azcuna. / PNA
