Grabe na kaayo ang mga baha karong panahona. Sa miaging semana, naingon og “water world” ang Dakbayan sa Sugbo kay daghang mga dapit ang gibahaan. Ingon pa ni Konsehal Dave Tumulak, nagkapuliki sila pagtubag sa mga tawo nga nagpa-rescue.
Bisan ako wa ko nagdahom nga ang dul-an sa tulo ka oras nga uwan makamugna og ingon niadto nga grabeng baha sa Metro Cebu. Ang mga dapit nga di bahaanan kaniadto, gilunopan.
Wa ko mahibulong nga tipik sa mabasol sa baha mao ang mga upland development kay niadtong nagsige pa ko og sakay sa akong mountain bike tungas sa kabukiran, malantaw gyud namo ang mga pag-ungad.
Giungad ang kabukiran, gitukoran og kabalayan ug gihimuan og kalsada nga gikongkreto, natural dinhi moagi ang tubig. Miminos ang kayutaan nga tuhopan unta sa tubig. Gipangbutangan og culvert ang daplin. Di na maato sa drainage system sa ubos ang volume sa tubig gikan sa ibabaw.
Pipila pa lang to ka mga land development ang among nakita, apan sa paglabay sa usa ka dekada kapin, nanaghan na kini og maayo. Naguol ming naglantaw sa kabukiran.
Karon, miabot na gyud ang adlaw nga ang way puas nga pagguba sa kabukiran nahimo nang hinungdan sa mga pagbaha sa ubos. Maayo na lang kay dunay mga land development nga gibutangan og flood prevention, sama sa retention ponds.
UNDANGON NA
Hinaot pang wa nay tugotan ang local government sa Dakbayan sa Sugbo aron di na mosamot ang mga baha nga nasinati sa low lying areas. Kon di undangon ang mga upland development, basin moabot ang mga adlaw nga manglangoy ang mga tawo sa ubos.
Hayan makamugna kini og trahedya. Hinaot pang di kini mahitabo.
Ang mga barangay sab unta mag-monitor niining mga subdivision ug construction sa mga estruktura nga ubos sa ilang jurisdiction. Seguraduhon nga di makababag sa natural nga agianan sa tubig, sama sa mga creek, kanal, ug drainage system.
Di lang mga basura ang hinungdan sa pagkabara sa agas sa tubig. Ang usa sa mga hinungdan mao ang pagpanurok sa kabalayan. Nakababag sa natural nga agianan sa tubig.
Kon padayong lugak ang kagamhanan sa pagtukod og mga estruktura sa ilang jurisdiction, ang baha mograbe, modako pa. Kanus-a pa kaha kita mahigmata?
