Hangtod ning akong pagsuwat, di ko hapit makatuo sa nahitabo sa pipila ka mga dapit sa among barangay, Bacayan, sa Villa del Rio ug Sityo Komon. Pagmata nako human sa bagyo, wa ko nahibulong nga gibahaan kay bisan wa pa natukod ang subdivision, gibahaan na man ni.
Apan nakugang ko kay di sama kaniadto, grabe diay kataas sa tubig. Sa unang higayon, gisanapan ang taytayan sa among barangay. Sa dul-an lima ka dekada sukad kini natukod, unang higayon nga gisanapan sa baha ang taytayan.
Ingon niana kataas ang tubig sa Butuanon River. Kapin sa 10 ka mga kinabuhi ang nangakalas, apil niini ang pipila ka mga bata.
Di lang diay dinhi sa Dakbayan Sugbo ang grabeng baha. Natural kay ang Butuanon River abot man sa Mandaue City, mga barangay nga naa daplin sa sapa gibahaan sab. Mga Lungsod sa Consolacion, Liloan, Compostela, Dakbayan sa Danao ug Talisay naigo og maayo sa baha.
Ang SM Consolacion gibahaan sab gani. Ang mga concrete barrier sa tunga-tunga sa highway sa Consolacion gibanlas sab.
Makakugang ang grabeng kadaot nga nahiaguman sa daghang mga komunidad, di tungod sa hangin, kondi, tungod sa tubig. Grabe ang dala nga uwan ni Bagyong Tino. Maayo gani kay ang Bagyong Uwan didto sa northern Luzon nipadulong, wa dinhi sa Kabisay-an, labina sa Cebu, kay double whammy gyud unta.
NANGASUKO
Grabe ang kasuko sa katawhan sa flood control projects nga wa nakapanalipod kanila atol sa Bagyong Tino. Daghang mga kinabuhi ang nangakalas ug kabtangan nga nangaguba tungod sa baha.
Apan sa flood control ba nagsugod ang problema? Di. Ang problema nagsugod dihang ang atong kabukiran giguba pinaagi sa pag-quarry, pagbutang og subdivisions, ug pagtukod og kabalayan. Nagkadaghan ang mga namuyo, nagkadaghan sab ang mga dapit nga nangaguba.
Daghang mga kakahuyan ang nangawagtang. Gipulihan kini sa kabalayan nga nanurok maorag uhong. Gipasagdan ang pagtukod og mga balay, ang uban sama kadako og mansion, bisan kon ang mga dapit protected landscape, labina sa kabukiran sa Cebu City, Balamban ug uban pa.
Di lang usa ka gabii nga gihimo ang kadaot, kon di sa daghang katuigan kini gipasagdan sa ngalan sa pagpalambo o land development. Pakyas ang mga ahensiya sa kagamhanan sa pagpanalipod sa mga dapit nga angay untang protektahan.
Mangutana unta kita sa Department of Environment and Natural Resources (DENR), nag-unang ahensiya nga gitahasan niini, kon nganong nahitabo ni? Ang mga local chief executive ang gikamote sa mga saway ug reklamo, bisan kon wa nagsugod kanila ang problema.